Actieleren als veranderaanpak bij Robuust

Hoe leer je tijdens een transformatie? En hoe zorg je dat leren geen bijzaak wordt, maar onderdeel van het dagelijks werk? Voor projectleider Annelie van den Boogaard zijn het kernvragen in haar werk bij Robuust.

“Bij een transformatie of samenwerkingsvraagstuk heb je zelden een vastomlijnd stappenplan”, vertelt Annelie. “Onderweg ontstaan nieuwe vragen, spanningen in de onderlinge samenwerking, maar ook kansen voor experimenten en dingen anders te doen. Juist bij dit soort vraagstukken is leren en reflecteren van belang.”

Maar hoe organiseer je dat leren en reflecteren dan tijdens een transformatie?

“Vanuit Robuust ben ik verbonden aan het Programma Leren van Gezond Zuid Limburg en zo ook aan het Netwerk Leren Transformeren[1], een van de principes van transformatieleren is actieleren. Daarnaast ben ik LeVEL-ondersteuner[2] voor regio Eindhoven-De Kempen. Samen met Jelte Vegter (ook LeVEL-ondersteuner) ontwikkelde ik een train‑de‑trainer actieleren, die we gaven aan 13 wijkcoördinatoren gegeven. “Dat traject was voor mij zelf ook actieleren: samen de training ontwerpen, uitvoeren en reflecteren op wat werkt en wat we de volgende keer anders zouden doen.”

Wat is actieleren?

Actieleren is leren in en van de praktijk. Je werkt samen aan een complex vraagstuk dat je niet alleen kunt oplossen en waarvoor geen kant-en-klaar antwoord bestaat. Je spreekt met elkaar af welke acties je gaat uitproberen, voert die uit en staat onderweg bewust stil bij wat er gebeurt. Het is een continu proces van: doen – reflecteren – betekenis geven – opnieuw handelen.

Passend bij het werk van Robuust

Als Robuust begeleiden we samenwerkingen en transformatieopgaven waar geen eenduidige route bestaat. Actieleren helpt om niet alleen plannen te maken, maar samen handelend te leren. Als onafhankelijk partij ontwerpen, organiseren en begeleiden we deze processen zo dat leren onderdeel wordt van de praktijk.
Annelie: “Voor mij is actieleren geen extra taak naast mijn werk, maar de manier waarop ik trajecten begeleid: via leersessies of door reflectie onderdeel te maken van overleggen.   Door samen te kijken naar wat werkt (en wat niet), ontstaan inzichten die je kunt gebruiken voor een volgende stap of de bedoeling van een traject. Het vraagt dus ruimte om leren in de processen te organiseren: structureel in tijd en aandacht.  Ook is een veilig leerklimaat van belang, waarin deelnemers van een leersessie durven delen wat goed is gegaan, maar ook wat minder goed ging, ‘fouten’ durven te benoemen of even geen antwoord klaar te hebben. Een (onafhankelijke) procesbegeleider speelt een belangrijke rol in het faciliteren van leren en reflectie, bijvoorbeeld door iedereen een stem te geven, kritische vragen te stellen, te spiegelen en patronen zichtbaar te maken.”

Tot slot: Ook de procesbegeleider blijft leren

“Actieleren geldt niet alleen voor deelnemers, maar ook voor mij als procesbegeleider zelf”, vertelt Annelie. “Niet alles werkt meteen en ook als procesbegeleider leer ik door te doen, te reflecteren en een sessie of aanpak bij te stellen. Vaak denk ik na een leersessie ‘had ik toen gelijk die vraag maar gesteld, of voor die ene opmerking meer aandacht voor gevraagd’. Actieleren is geen vast stappenplan. Het is een aanpak die je als procesbegeleider eigen moet maken. Ik geloof wel echt dat actieleren veel kan brengen in samenwerkingen en transformaties: voor jezelf, voor de onderlinge en duurzame samenwerking én uiteindelijk voor de inwoner.”

[1] Over het Netwerk Leren Transformeren | ZonMw
[2] Leer- en Verbeternetwerk Eerste Lijn (LeVEL)